Jaren terug deed ik een poging een nieuwe modelbaan op te bouwen. Daarbij maakte ik dezelfde fout opnieuw: de constructie was enorm en onbebouwd al een flinke opgave om tegen de muur op te klappen. Het was de bedoeling dat alles redelijk mobiel bleef, maar ik dacht de constructie toch niet zo best uit.

Daarnaast was ik het opklappen ook wel zat én ik merkte dat ik behoorlijk gegroeid was (in de lengte). Onder de constructie door kruipen ging met ongeveer 70 centimeter hoogte niet zo gemakkelijk meer als toen ik nog 140 centimeter lang was.
De baan werd dan ook compleet gesloopt voordat het echt iets was geworden.

Lange tijd bleef het bij denken over losse modules of 'bakken' (ik was niet van plan me aan een modulenorm te gaan houden namelijk).
Al in 2014 (ik heb er echt lang over gedaan om te beginnen én er over te schrijven) hakte ik de knoop door en begon aan de bouw van de 4 belangrijkste bakken.

Een nieuw begin: MDF als oppervlak

Een nieuw begin van een modelbaan. Raamwerk van vuren latten met MDF-plaat Multiplex en zijn versplinterende werking bij het doorboren waren me bij eerdere banen telkens een doorn in het oog, omdat het relatief veel nabewerking vergde. Daarom besloot ik op een raamwerk van vuren latten de bovenste laag van de nieuwe baan van MDF te maken.

MDF heeft een kamp van voor- en tegenstanders en ik weet nog niet welke kant ik moet kiezen. Allereerst heeft MDF een vrij hoog eigen gewicht vergeleken met multiplex en is het ook niet zo stevig: het heeft de neiging door te zakken bij een gebrek aan ondersteuning.

Dat vraagt om meer lattenwerk aan de onderzijde van het MDF, maar het voordeel vind ik toch vooral dat het doorboren van MDF geen splinters oplevert.

Andere nadelen van MDF: het zuigt vochtige substanties (lijm, verf) op als een spons. Om dat te voorkomen moet je het eerst voorbehandelen.
De kwetsbaarheid van kopse kanten heb ik dan nog niet eens genoemd.

Er zijn dus de nodige nadelen verbonden aan het gebruik van dit materiaal. Gecombineerd met niet al teveel ervaring met houtbouw, kan het eindresultaat nog alle kanten op. Grote kans dat u tijdens de bouw of op foto's dingen ziet of denkt van 'dat kan nooit goed komen'. Voor mij zal de bouw echt een leerproces zijn. Met MDF heb ik ervaring, maar bouwen met losse modules heb ik nog nooit eerder gedaan.

De afmetingen

Het is de bedoeling de baan uit 6 losse delen op te bouwen, vier grote en twee kleine.
De grootste bakken meten 115 x 50 centimeter. Twee bakken daarvan worden in de lengte aan elkaar gekoppeld waardoor ik 230 centimeter lengte heb. Dat is korter dan m'n oude baan, maar het voordeel is dat ik gemakkelijker kan spelen met extra delen.

Achteraf was een afmeting van 110 x 45 een beter idee geweest, maar ja, toen zat het al in elkaar.
Tussen de twee gekoppelde grote delen in, komen kleinere bakken, maar welke afmeting die krijgen weet ik nog niet.

De vuren latten zijn vrijwel allemaal afkomstig van de oude baan, waarvan ik het hout spaarzaam opgeslagen had.
Voor enkele stukken had ik toch nieuwe latten nodig. Dan is het heel leuk om te ontdekken dat de latten die je al had een afmeting hebben die je bij een andere bouwmarkt niet kan krijgen, daar de bouwmarkt waar ik de oude latten vandaan heb, afgebrand is.

Daarom ging ik met de cirkelzaag aan de gang om van enkele latten een klein reepje af te halen en de hele brede planken precies door midden te zagen, zodat ik met dezelfde afmetingen zou eindigen.

Om de 'bakken' op te bergen ging ik voor een gewoon systeem van rails en inklikbare plankdragers. Helaas bleken de langste uithouders met 47 centimeter eigenlijk net te kort: het had gescheeld als ik andersom had gewerkt (eerst de plankdragers en rails op de muur schroeven en dan kijken hoe groot de bakken konden worden).

De eerste 2 bakken provisorisch neergelegd, samen met wat rails en enkele treinen Ik kon het natuurlijk niet laten om even te testen én wat rails en enkele treinen te pakken.
De uitstekende latten op de plankdragers zijn uiteindelijk vervangen door een kort stukje aluminiumprofiel.

De voordelen van dit systeem zijn vooral in het gewicht van belang. 1 module is stukken gemakkelijker te pakken dan een complete baan.

Daarnaast wordt er niets meer opgeklapt, waardoor bebouwing op de baan het ook wat minder te verduren krijgt én ik minder op hoef te letten dat ik te hoge gebouwen plaats.
Uiteraard is de hoogte ook weer niet oneindig: ik moet de bakken wel op de plankdragers kwijt kunnen zonder dat ik bij het in m'n bed stappen m'n hoofd stoot of de boel het plafond raakt.

Een hele tijd niets... en toen doorgepakt

De nieuwe ondergrond voor m'n modelbaan voorzien van een laag grondverf Nadat ik de bakken gebouwd had, gebeurde er een hele tijd niets. Ik ben geen fan van schilderwerk, dus het voorbehandelen van het oppervlak liet ik liever achterwege. Warme dagen in 2015 brachten daar verandering in.

Met Alabastine MDF Reiniger besloot ik de oppervlakken eerst zo goed mogelijk schoon te maken. Met MDF 2in1 Grondverf van hetzelfde merk en een roller ging ik uiteindelijk het hout te lijf.

Ongeveer een week later deed ik de tweede laag: hoewel aangeraden werd alleen de kopse kanten 2 keer te gronden, besloot ik alle oppervlaktes twee maal aan te pakken.

Het ondersteunen van het geheel...

Lang, heeel lang heb ik nagedacht over de ondersteuning van de bakken. Dat heeft vooral zo lang geduurd omdat ik nu eenmaal niet de luxe heb van een baan die kan blijven staan.
Modules of niet, de baan zal telkens vrijwel geheel uit elkaar moeten om 'm weer op te bergen.
Dat stelt hele andere eisen aan de constructie dan een baan die vast blijft staan en hooguit voor een verhuizing uit elkaar moet.

Een constructie die ik verticaal op kon klappen zag ik wederom niet zitten, dus besloot ik een horizontaal uitklapbare constructie te bedenken.
Die was er bijna gekomen, tot ik aan schragen dacht, waar ik weer losse latten op zou leggen om de bakken weer op te leggen.

Ook dat idee vorderde ver maar kwam er uiteindelijk niet.
Ik ben gegaan voor losse poten, die het geheel aan de uiteindes van de gekoppelde lange bakken ondersteunen. Er tussenin komen dan de kleine bakken die de verbinding vormen, zodat ik later gemakkelijk 'in' de baan kan staan. De kleine bakken moeten dan 'leunen' op de 2 gekoppelde grote secties.

Een begin

Na nog eens lang nadenken ging ik in juli en augustus 2017 nu eens écht aan de gang.
Allereerst ging ik testen hoe ik de bakken kon koppelen. Daarvoor had ik al eens stalen koppelplaten gekocht, die voorzien van heel wat gaten de nodige mogelijkheden moesten bieden.

Ondanks veel schroeven bleek al snel dat dat niet stevig genoeg was. De bakken zakten door. Dat had ik wel een beetje verwacht, gezien de nogal kleine lengte van die platen (een centimeter of 20) vergeleken met de lengte van de bakken.

M8x40 bout, carrosseriering, inslagmoer en rampamoer voor de montage van het geheel Met houten latten van een centimeter of 80, inslagmoeren, M8 bouten, carrosserieringen en rampamoeren, ging ik voor een betere constructie.
Aan de binnenkant van de bak zou een inslagmoer komen, in de verbindende lat aan de buitenkant zou ik een rampamoer aanbrengen en met een bout en carrosseriering zou ik de boel stevig aan elkaar schroeven.

De rampamoeren waren nieuw voor mij en waar ze precies voor bedoeld zijn wist ik niet, dus dat zocht ik op. De buitenkant is voorzien van houtdraad, terwijl de binnenkant metrisch schroefdraad bezit.

Ze zijn bedoeld zijn om in hout netjes metrisch schroefdraad aan te brengen. Zacht hout zoals vuren heeft namelijk de eigenschap om bij beweging in een gat uiteindelijk uit te lubberen, tot er veel speling in de verbinding zit. Het hout zelf gebruiken als schroefdraad, is helemaal vragen om moeilijkheden.

Omdat de kans groot was dat de verbinding vaak in- en uit elkaar zou moeten, zag ik de bout 'bloot' door het gat steken dan ook niet goed komen en koos ik voor de rampamoer.

Het monteren van de rampamoer

Het monteren van een rampamoer in het hout De M8 rampamoeren die ik heb hebben een ziel van 11 millimeter. Ik kan kort zijn: Met die maat voorboren vereist zo verschrikkelijk veel kracht bij het indraaien en gaat met zoveel gekraak van het hout gepaard dat ik het niet aangedurfd heb verder te gaan.
Het gat opboren naar 12 millimeter, met aan de indraaizijde een kort stukje tot 14 millimeter boren, ging stukken beter.

Hoewel de rampamoeren een sleuf bezitten om ze met een zeer fors model schroevendraaier in het hout te draaien, besloot ik ze op een zeskantbout te draaien en tot de kop te draaien.

Daarna stak ik het geheel in het hout en draaide ik met een dopsleutel de moer langzaam in het hout. Vergeet de bout niet enkele keren te lossen om te voorkomen dat je de bout helemaal vastdraait, die bij het lossen dan ook de rampamoer weer mee zal nemen.

Na het volledig tot de kop indraaien van de bout kun je deze weer lossen: de rampamoer zou daarbij op z'n plaats moeten blijven en het schroefgat is vervolgens van net schroefdraad voorzien. De voordelen van de dopsleutelmethode: een uitschieter met de schroevendraaier beschadigt het schroefdraad aan de binnenzijde niet, zoals me enkele keren overkwam.

Nadelen van de rampamoeren: het komt allemaal nogal nauw met de maat van de boring. Iets te groot en de moer komt gemakkelijk weer mee bij het lossen van de bout, iets te klein en het hout kraakt dat het een lieve lust is.

Kom niet in de verleiding een carrosseriering tussen de kop van de bout en de rampamoer aan te brengen! Dat resulteerde tot twee keer toe in een bout die zich vastgevreten had op de moer en de tweede (en toen laatste) keer zat die zo vast, dat ik die niet meer losgekregen heb (ja, uiteindelijk wel, maar met de rampamoer was niets meer te beginnen, zo zwaar beschadigd was 'ie)

Indraaien inslagmoer

Een inslagmoer, klaar om 'ingetrokken' te worden door een zeskantbout Het monteren van een inslagmoer kan met een hamer, waarbij 1 flinke ram voldoende moet zijn om de moer in het hout te slaan, maar op m'n werk leerde ik de 'intrek-manier', die ik ook hier toepaste vanwege de beperkte ruimte.

Je boort een gat dat groot genoeg is om de inslagmoer in te steken. Aan de andere kant van het hout steek je een bout met carrosseriering door het gat, tot deze de moer ontmoet. Daarna draai je de bout aan tot het hout en draai je de bout met een dopsleutel verder vast. Door het schroefdraad zal de inslagmoer zich in het hout 'trekken'.

De voordelen zitten 'm vooral in de precisie. Door de bout zal de inslagmoer vrijwel geheel recht in het hout zitten, wat bij inslaan met een hamer altijd maar de vraag is als je niet helemaal netjes mept.
Voordeel nummer 2 is het direct goed monteren. Als de eerste klap met een hamer de moer niet helemaal diep genoeg liet gaan, kan een tweede klap de gaten die de vleugeltjes maken wat vergroten. Dat kan zodanig uitpakken dat de inslagmoer redelijk los zit en uiteindelijk snel doordraait in het hout.

De rest van de constructie

De ondersteuning van de 2 gekoppelde bakken. Een houten poot met inslagmoer en ingedraaide bout aan de bak Allereerst wou ik weten of de constructie met 2 lange houten latten, inslagmoeren, bouten en rampamoeren voldoende stevigheid bood. Hoewel ik wat sceptisch was, bleek het erg mee te vallen, al heb ik nog geen idee van de resultaten op de lange termijn.

Daarom besloot ik al snel aan de poten te beginnen. Zonder veel rekenwerk koos ik voor 100 centimeter lange exemplaren: nu ik al zolang aan het tobben was, had ik weinig zin in nog meer rekenwerk.

De poten bestaan uit 18 x 69 millimeter vuren latten. Ook voor de bevestiging hiervan ging ik voor rampamoeren, bouten en inslagmoeren. Of dit allemaal een goede keus is, moet nog blijken.

De eerste delen overeind

De nogal forse richel tussen de 2 gekoppelde bakken in beeld Met het indraaien van de bouten en monteren van de poten besloot ik de eerste 2 gekoppelde bakken eens rechtop te zetten om te kijken of de constructie ondanks de lange verbindingslatten, niet de neiging had in het midden in te zakken. Voor wie nog twijfelt over mijn bouwkwaliteiten in hout: u ziet op de foto de richel tussen de 2 delen.

Dit komt omdat ik de doorgezaagde kant gebruikt heb om het MDF op te monteren. Waarom ik niet de nette kant gebruikt heb, geen idee. Gelukkig komt er nog wat landschapsbouw op voordat er rails gelegd wordt.

Hoewel het geheel wiebelig is (de poten had ik denk ik beter 90 graden kunnen draaien) stond het wel stevig en kon ik ook weinig ontdekken van doorzakken. Omdat het geheel nog onbebouwd is, denk ik wel dat alleen de bouten aan de zijkanten niet voldoende is. Ik ga dan ook nog 2 bouten in het midden aanbrengen, die de bakken op het punt waar ze het liefst willen wijken naar elkaar toe zullen trekken.

De poten laat ik waarschijnlijk zo, omdat de schroeven van de MDF-plaat waarschijnlijk in de weg zitten.

Het uitleggen van rails om de beschikbare ruimte op te  En zodra je je eerste deel op poten hebt staan, ga je natuurlijk meteen opnieuw uitproberen en kijken wat je beschikbare ruimte is, vooral omdat het een raar idee is dat nu ineens vanuit m'n stoel te kunnen doen en er dan recht tegenaan te kijken. Die meter hoogte blijkt niet zo'n slecht idee!

Vooral voor het onder de delen door kruipen bleek die meter ruimte een goed idee. Ik kwam er gemakkelijk onderdoor en hoefde niet op te letten dat mijn hoofd ontmoetingen had met houten latten.

Binnenkort hoop ik de resterende delen te maken en het geheel te koppelen om te zien wat de beschikbare ruimte is.

Wordt vervolgd!